Forum literackie Ogród Ciszy Strona Główna
 Strona Główna  FAQ  Szukaj  Użytkownicy  Grupy  Rejestracja  Zaloguj  Album  Download

Poprzedni temat :: Następny temat
Trzynastozgłoskowiec
Autor Wiadomość
Jan Stanisław Kiczor 
Administrator


Wiek: 71
Dołączył: 27 Sty 2009
Posty: 15536
Skąd: Warszawa
Wysłany: Sro 10 Sie, 2011   Trzynastozgłoskowiec

Trzynastozgłoskowiec

- to niezwykle rozpowszechniony w polskiej poezji wzorzec wersu, liczący, jak sama nazwa wskazuje, trzynaście zgłosek czyli sylab.

Ale sama liczba zgłosek to nie wszystko. Żeby trzynastozgłoskowiec zasługiwał na swoją nazwę, konieczne są inne też cechy, z których najważniejsza jest średniówka po siódmej zgłosce (na zasadach wyjątku: po ósmej).

Trzynastozgłoskowiec przynależy do systemu sylabicznego. W wersyfikacji polskiej typowy schemat trzynastozgłoskowca to 7ż+6ż, gdzie ż oznacza średniówkę i klauzulę tzw. żeńską z akcentem paroksytonicznym, czyli na przedostatniej sylabie.

Można próbować realizować trzynastozgłoskowiec w obrębie systemu sylabotonicznego. Jednak jest to już ćwiczenie z zakresu nieco dekadenckich.


W literaturze polskiej trzynastozgłoskowiec zdobył popularność wraz z upowszechnieniem się systemu sylabicznego, którego wybitnym propagatorem był Jan Kochanowski.
Trzynastozgłoskowiec bywał z powodzeniem używany właściwie w dowolnej wersyfikacji - od sonetów i oktostychów przez przeróżne formy stroficzne i wiersz stychiczny aż do poematów.
Szczególnie często wykorzystywany był w wierszowanych utworach epickich (np. Wojna chocimska Potockiego, Pan Tadeusz Mickiewicza czy Barbara Radziwiłłówna Felińskiego), choć nie był jedyną formą wersu stosowaną w takich utworach (np. Beniowski Słowackiego napisany jest jedenastozgłoskowcem).

Najwcześniejszym znanym nam trzynastozgłoskowcem napisanym po polsku jest przekład łacińskiego Horae canonicae Salvatoris. Oto początkowy fragment tego wiersza:

Jezus Chrystus, Bóg Człowiek, mądrość Oćca swego,
Po czwartkowej wieczerzy czasu jutrzennego,
Gdy się modlił w ogrodzie Oćcu Bogu swemu,
Zdradzon, jęt i wydan jest ludu żydowskiemu.

anonimowy wiersz Godzinek o incipicie Jezus Chrystus, Bóg Człowiek, mądrość Oćca swego,

Utwór powyższy powstał w okolicach początku XV wieku lub nawet końca XIV w., a do naszych czasów dotarł za pomocą odpisu z 1420 roku. Zatem w czasach Kochanowskiego forma ta była już formą od kilku pokoleń w języku poezji kunsztownej obecną.








wg: Poewiki
_________________
Imperare sibi maximum imperium est

„Dobry wiersz zdarza się rzadziej / niż zdechły borsuk na drodze (…)” /Nils Hav/
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Nie możesz załączać plików na tym forum
Możesz ściągać załączniki na tym forum
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group | Wsparcie techniczne: e-matteo.pl
Akagahara style created by Naddar modified v0.8 by warna
Strona wygenerowana w 0,06 sekundy. Zapytań do SQL: 14